8. WYKLUCZENIE SPOŁECZNE

8.1. Ubóstwo

Wartość skorygowanego minimum socjalnego stanowiącego granicę ubóstwa dla jednoosobowych gospodarstw domowych pracowników, przyjęto dla lutego 2003 r. na poziomie 563 zł. Poniżej granicy ubóstwa żyło w Polsce w marcu 2003 r. 25% gospodarstw domowych (zał. 2, tabl. LU.1_1 – LU.1_4). Wielkość tą należy uznać jednak za zawyżoną, gdyż gospodarstwa domowe mają zazwyczaj tendencje do zaniżania swoich dochodów w składanych deklaracjach ¹⁴. Natomiast indeks głębokości ubóstwa osiągnął 27%, co oznacza że sfera ubóstwa nie jest w Polsce zbyt głęboka.

Najwyższy procent gospodarstw żyjących w niedostatku charakteryzował grupę gospodarstw domowych utrzymujących się z niezarobkowych źródeł (61%) oraz gospodarstw domowych rolników (56%). Także w tych grupach społeczno-ekonomicznych gospodarstw ubóstwa miało największą głębokość. Indeksy głębokości ubóstwa wyniosły dla pierwszej z grup gospodarstw 46%, a dla drugiej grupy gospodarstw 34%.

Wśród typów gospodarstw domowych sfera ubóstwa miała największy zasięg w grupie gospodarstw małżeństw wielodzietnych (53% gospodarstw żyło w ubóstwie) oraz gospodarstw nierodzinnych wieloosobowych (45%). Głębokość ubóstwa jest o wiele mniej zróżnicowana według typu gospodarstw domowych niż zasięg ubóstwa. Najwyższą wartość indeks głębokości ubóstwa, równą 33%, przyjął w grupie gospodarstw małżeństw wielodzietnych.

Uzyskane wyniki wskazują na silny wpływ wielkości miejscowości zamieszkania gospodarstwa na zasięg sfery ubóstwa. Procent gospodarstw domowych żyjących w ubóstwie w marcu 2003 r. wyraźnie rośnie wraz ze spadkiem wielkości miejscowości zamieszkania. Wśród gospodarstw domowych zamieszkujących wieś aż 37% dysponowało dochodami poniżej granicy ubóstwa. Natomiast gospodarstwa zamieszkujące najmniejsze miasta (poniżej 20 tys. mieszkańców) i żyjące w ubóstwie stanowiły 25%.

Zróżnicowanie głębokości ubóstwa pomiędzy klasami miejscowości nie było zbyt duże. Największą głębokością ubóstwa charakteryzowała się wieś, dla której indeks głębokości ubóstwa osiągnął wielkość 30%. A zatem gospodarstwa domowe zamieszkujące wieś były nie tylko najczęściej zagrożone ubóstwem, ale także ich ubóstwo miało najbardziej dotkliwy charakter.

Najwyższy odsetek gospodarstw domowych żyjących w ubóstwie występował w marcu 2003 r. w województwach warmińsko-mazurskim, podkarpackim i kujawsko-pomorskim (odpowiednio 34% i po 32%). Zróżnicowanie głębokości ubóstwa według województw nie było znaczące. Najgłębsze ubóstwo charakteryzowało województwa warmińsko-mazurskie, podlaskie, podkarpackie i łódzkie (indeks głębokości ubóstwa przyjął dla tych województw odpowiednio wielkości 33% i po 32%).

8.1.1. Wskaźniki niedostatku według podejścia obiektywnego

8.1.2. Wskaźniki niedostatku według podejścia subiektywnego

8.1.3. Zakres i głębokość niedostatku

8.2. Inwalidztwo

8.3. Bezrobocie

8.4. Zgodność wskaźników wykluczenia społecznego

¹⁴ Porównanie rozkładów uzyskanych przez deklarowanych dochodów własnych z rozkładami danych nt. zarobków zbieranych przez GUS pozwala szacować wskaźnik zaniżania deklarowanych dochodów na ok. 10-15%.